روز سپندارمذگان چه روزی است؟| داستان اصلی این روز باستانی

در حالی‌که بسیاری تصور می‌کنند «روز عشق» در اصل مفهومی اروپایی است، اما روز سپندارمذگان ریشه در فرهنگ و تمدن ایران باستان دارد؛ فرهنگی که قرن‌ها پیش از والنتاین، عشق و مهربانی را جشن می‌گرفت. اگر می خواهید با تاریخچه ی این روز با شکوه آشنا شوید با این از اول فارسی همراه باشید.

سپندارمذگان چیست؟

«سپندارمذگان» یا «اسفندارمذگان» یکی از جشن‌های باستانی ایران‌زمین است که به احترام سپندارمذ، الهه زمین و نماد عشق و فروتنی برگزار می‌شده است. در باور ایرانیان، زمین نماد مادری مهربان بود که عاشقانه همه موجودات را در آغوش می‌گیرد.

به همین دلیل، معنی سپندارمذگان را «پاک، فروتن و گسترش‌دهنده نیکی» دانسته‌اند. این روز، نه تنها نماد عشق، بلکه یادآور احترام به زنان و ارزش زندگی است.

تلفظ سپندارمذگان

تلفظ درست آن در فارسی میانه به صورت “سپَندارمَذْگان” (Sepandārmazgān) است که در گذر زمان به شکل‌های “اسفندارمذگان” یا “سپندارمذگان” نیز به کار رفته است.

داستان روز سپندارمذگان

فلسفه نام‌گذاری روز عشق این است که در ایران باستان هر ماه ۳۰ روز داشت و به هر یک از روزهای این ماه‌ها نام مشخصی اختصاص داده شده بود. برای مثال، روز اول به نام “اهورا مزدا”، روز دوم “بهمن” (نماد سلامت و اندیشه) که از صفات خداوند است، و روز سوم “اردیبهشت” (بهترین راستی و پاکی) که نیز از ویژگی‌های الهی به شمار می‌رود، نامگذاری شده بود. روز چهارم “شهریور” (شاهی و فرمانروایی آرمانی) که خاص خداوند است، و روز پنجم به “سپندار مز” تعلق داشت. سپندار مز لقب ملی زمین است و به معنای گستراننده، مقدس، و فروتن به کار می‌رود.

زمین به عنوان نمادی از عشق، با تواضع و محبت به همه موجودات عشق می‌ورزد و زشت و زیبا را یکسان می‌بیند، مانند مادری که در آغوش پر مهر خود همه را نگه می‌دارد. به همین دلیل، در فرهنگ باستان، روز سپندار مز به عنوان نماد عشق شناخته می‌شد.

در هر ماه یک بار، نام روز و ماه بر هم منطبق می‌شد. در آن روز که نام روز با نام ماه یکسان می‌گردید، جشنی ویژه متناسب با نام آن روز و ماه برپا می‌شد. برای نمونه، شانزدهمین روز هر ماه “مهر” نامیده می‌شد و در ماه مهر (مهرگان) نیز جشن گرفته می‌شد. به همین ترتیب، روز پنجم هر ماه “سپندار مز” یا “اسفندار مز” نام داشت که در دوازدهمین ماه سال (که خود اسفندار مز نام داشت) نیز جشنی با همین عنوان برگزار می‌شد. بنابراین، پنجم اسفند به عنوان روز جشن عشاق یا جشن سپندارمزگان شناخته می‌شود.

در دوران ساسانی، ایرانیان این روز را با شکوه بسیار برگزار می‌کردند. مردان، زنان خود را بر «اریکه شاهی» می‌نشاندند و با هدایا و تحفه‌ها از آنان قدردانی می‌کردند. در مقابل، زنان نیز با عشق و مهربانی به شوهران خود هدیه می‌دادند.

به این ترتیب، روز سپندارمذگان نه تنها جشن عشق، بلکه نماد تعادل میان زن و مرد در جامعه ایرانی بود.

روز سپندارمذگان چه روزی است؟

گر چه در گاهشماری ایرانی باستان، جشن سپندارمذگان در روز پنجم ماه اسفند برگزار می‌شد، جشنی برای زمین، عشق و زنان اما در تقویم جدید ایرانیان، چون ۶ ماه اول سال ۳۱ روزه هستند، برخی معتقدند باید این روز را در ۲۹ بهمن جشن بگیرند. اما برخی هنوز نیز معتقدند اسم اسپندگان نام پنجمین روز از ماه اسفند است و باید در همان ماه نیز جشن گرفته شود.

در مجموع، هر دو تاریخ معتبر هستند، اما بر اساس تقویم رسمی کشور، تاریخ ۲۹ بهمن به‌عنوان زمان معتبرتر برای برگزاری جشن سپندارمذگان شناخته می‌شود.

نماد سپندارمذگان

در ادبیات و اسطوره‌های کهن، سپندارمذ تجسّم عشق، بخشندگی و زمین بود. او مادری است که بدون چشم‌داشت به همه مهر می‌بخشد و با فروتنی همه را در دامن خویش جای می‌دهد.

به همین سبب، نماد سپندارمذگان بیانگر عشق بدون شرط، فداکاری و پاکی قلب است؛ همان ارزش‌هایی که ایرانیان باستان آن را سرچشمه‌ی زندگی می‌دانستند.

سپندارمذگان در شاهنامه

فردوسی در شاهنامه نیز از سپندارمذ نام می‌برد. در روایت‌های اساطیری، سپندارمذ یکی از «امشاسپندان» و نماد زمین پاک است. این حضور در اثر حماسی ایران نشان می‌دهد که جایگاه این باور چقدر ریشه‌دار و عمیق بوده است.

رسم‌ها و اسم‌های سپندارمذگان

سپندارمذگان یا اسفندارمذگان دارای اسم‌ها و رسم‌های مختلفی است که هر یک بخشی از تاریخ فرهنگی غنی ایران را نمایان می‌کند. یکی از این نام‌ها جشن برزیگران است. در این روز، جشن‌ها و آیین‌های متنوعی برگزار می‌شد که به ارزش و مقام والای زنان در جامعه اشاره می‌کند.

جشن مژدگیر یا مرد گیران

یکی از جشن‌های مهم در روز سپندارمذگان، جشن مژدگیر یا مرد گیران است که به‌ویژه به زنان اختصاص داشت. در این روز، زنان از مردان خود هدیه دریافت می‌کردند و مردان با این عمل سپاسگزاری و قدردانی خود را نسبت به آنها نشان می‌دادند. این جشن نمادی از ارزش و احترام به مقام زن در خانواده و جامعه ایرانی است.

روایات تاریخی ابوریحان بیرونی

بر اساس روایت‌های ابوریحان بیرونی، در روز سپندارمذگان کارهای مختلفی از قبیل رسوم جادویی انجام می‌شد تا حشرات موذی را دور کنند. او معتقد بود که این رسم‌ها جدید و بی‌بنیاد هستند.

در کتاب آثارالباقیه، ابوریحان اشاره می‌کند که این جشن در روز پنجم ماه اسفندارمذ، در تقویم کهن ایرانی، برگزار می‌شد.

دیگر آیین و رسوم روز سپندارمذگان

در روز جشن سپندارمذگان، مردم آیین و رسوم خاصی دیگری را برگزار می کردند که عبارتند از:

• پوشیدن لباس نو
• آذین کردن خانه‌ها
• برپایی مراسم شادی
• گردهم آیی برای گرامیدشت روز زن ایرانی

تغییر در رسم‌ها و فراموشی

متأسفانه، به مرور زمان، این رسم‌ها و جشن‌ها رو به فراموشی رفتند. در روز مذکور، مردان به زنان خود هدیه می‌دادند تا از زحمات و محبت‌های آنها قدردانی کنند. اما با گذشت زمان، این سنت‌ها کم کم کمرنگ شدند و خبری از جشن و سرور نبود.

احیای رسوم سپندارمذگان

امروزه ضرورت احیای این رسوم و سنت‌های غنی بیش از پیش احساس می‌شود. زنان کشور می‌توانند با برگزاری همایش‌ها و کنفرانس‌ها در مورد مسائل زنان و بزرگداشت مقام زن، این رسوم را زنده نگه دارند و به تداوم فرهنگ غنی ایرانی کمک کنند.

سخن آخر

تغییر بخشی از زندگی است و هر تغییر، نوآوری و فرصتی برای پیشرفت به همراه دارد. شاید هنوز هم برای تغییر روز عشق و زندگی دیر نباشد. می‌توانیم این روز را از ۲۵ بهمن (ولنتاین) به ۲۹ بهمن (سپندارمذگان) منتقل کنیم تا سنت‌های با ارزش و غنی فرهنگ و تمدن کشورمان دوباره زندگی پیدا کنند.

عضو کانال تلگرام اول فارسی شوید
عضو کانال واتساپ اول فارسی شوید