اقتصاد و مسکن، سد راه فرزندآوری ایرانیان؛ نتایج پیمایش ملی جدید منتشر شد

نتایج پیمایش ملی «تمایلات و رفتار فرزندآوری ایرانیان» نشان می‌دهد که با وجود تمایل قوی بخش قابل توجهی از جامعه به داشتن فرزند و تشکیل خانواده‌های پرجمعیت، نگرانی‌های اقتصادی و معیشتی، مهم‌ترین مانع در مسیر تحقق این خواسته است. به گزارش اول فارسی ، نتایج پیمایش ملی «تمایلات و رفتار فرزندآوری ایرانیان» نشان داد كه مسائل اقتصادی و نگرانی زوجین از تامین آتیه فرزندان، مهم‌ترین موانع برای اقدام به فرزندآوری یا داشتن تعداد فرزندان بیشتر است. این پیمایش، زمستان پارسال با بودجه وزارت بهداشت و توسط پژوهشكده فرهنگ جهاد دانشگاهی و با طرح پرسش درباره تمایل فعلی یا آتی جامعه ایرانی به فرزندآوری، دلایل تمایل یا عدم تمایل به فرزندآوری، الگوی تعداد فرزندان و ارزیابی مردم از سیاست‌های تشویقی فرزندآوری انجام شد. جمعیت نمونه این پیمایش، 2500 زن متاهل در گروه سنی 15 تا 49 سال و مرد متاهل دارای همسر در گروه سنی 15 تا 49 سال از شهرها و روستاهای سراسر كشور بودند. 48.5 درصد از پاسخ‌دهندگان، زن و 51.5 درصد مرد، میانگین سنی پاسخگویان 36.5 سال، میانگین سن هنگام ازدواج 22.6 سال و میانگین سن اولین فرزندآوری 25.4 سال بود. 84.9 درصد پاسخگویان با میانگین 1.7 فرزند، 22.3 درصد دارای تجربه سقط جنین بودند و 60.2 درصد پاسخگویان از روش‌های پیشگیری از بارداری استفاده می‌كردند. 54.8 درصد پاسخگویان، شاغل و 38.7 درصد خانه‌دار، 42.2 درصد ساكن مراكز استان‌ها، 35.8 درصد ساكن سایر شهرها و 22 درصد ساكن روستاها بودند. 29.4 درصد از پاسخگویان، وضع مالی خود را بد، 54 درصد متوسط و 16.4 درصد خوب ارزیابی كردند.

کاهش تمایل به فرزندآوری با وجود علاقه به خانواده پرجمعیت

1.4 درصد از پاسخ‌دهندگان، زندگی بدون فرزند را مطلوب می‌دانستند، 6.5 درصد با یك فرزند و 33.5 درصد با دو فرزند موافق بودند اما بیش از 58 درصد پاسخگویان، با فرزند سوم و چهارم و حتی بیش از 5 فرزند موافق بودند. با این حال، 22.3 درصد از پاسخگویان، در حال حاضر تمایل به فرزندآوری داشتند در حالی كه در پیمایش مشابه در سال 1395 این عدد، 31.8 درصد بود. 77.7 درصد از پاسخگویان در پیمایش پارسال اعلام كردند كه در حال حاضر تمایل به فرزندآوری ندارند و 52.1 درصد هم بابت فرزندآوری در زمان آتی بی‌رغبت بودند. از پاسخ‌دهندگان مایل به فرزندآوری، میل به والد شدن (95.3 درصد)، علاقه به بچه (94.7 درصد)، تمایل به خانواده پرجمعیت (86.1 درصد) و تاثیر فرزندآوری در تحكیم پیوند زناشویی (85.8 درصد) به عنوان مهم‌ترین دلایل فرزندآوری برشمردند اما توصیه‌های دینی به فرزندآوری (78.2 درصد) و تعداد ناكافی فرزندان (74.8 درصد) در اولویت‌های بعدی قرار داشت.

اقتصاد و مسکن، موانع اصلی

در این پیمایش، از گروهی هم كه تمایل به فرزندآوری نداشتند، سوالات مرتبط با این بی‌رغبتی پرسیده شد. 4 سوال اول این فهرست، ارتباط مستقیم با مسائل اقتصادی و وضع معیشتی خانواده داشت كه 87.4 درصد از این گروه به دلیل نگرانی از تامین آینده فرزندان جدید، 80.9 درصد به دلیل افزایش مشكلات اقتصادی، 78.9 درصد به دلیل درآمد ناكافی و 73.4 درصد به دلیل فقدان مسكن و فضای مناسب، یا قید فرزندآوری را زده بودند یا نمی‌خواستند فرزند جدید داشته باشند. در این فهرست، غیر از حدود 14 درصد پاسخگویان كه بی‌رغبتی به بچه و بی‌رغبتی به مادر بودن را به عنوان عدم تمایل به فرزندآوری ذكر كرده بودند، فراوانی باقی پاسخ‌ها نسبت به نتایج سوال مشابه در پیمایش سال 1395 افزایش معنا‌داری داشت. بخش دیگری از پیمایش، سوال درباره تاثیر سیاست‌های تشویقی بر تمایل به فرزندآوری بود كه 73.9 درصد پاسخگویان، تاثیر این سیاست‌ها را كم و 18 درصد، زیاد اعلام كرده بودند.

اهداف برنامه‌های توسعه برای جمعیت

در بخش دیگری از نشست تخصصی بررسی نتایج این پیمایش كه دیروز در وزارت بهداشت برگزار شد، علی حاتمی؛ عضو هیات علمی پژوهشكده فرهنگ جهاد دانشگاهی با تحلیل پاسخ‌های این پیمایش ملی، به جایگاه جمعیت در برنامه‌های 5 ساله توسعه اقتصادی اشاره داشت و گفت که در برنامه هفتم توسعه كه قرار است در فاصله سال 1403 تا 1407 اجرا شود، با توجه به نرخ 1.6 باروری به ازای هر زن در حال حاضر، مقرر شده كه الگوی صحیح همسرگزینی ترویج شده، میانگین سن ازدواج كاهش یابد، میزان باروری كل به 2.5 فرزند برای هر زن برسد، سقط غیرقانونی جنین 30 درصد كاهش یابد و همچنین افزایش ازدواج و كاهش طلاق هم محقق شود تا در نهایت، رشد جمعیت از روند كاهشی به حالت صعودی بازگردد.

افزایش تمایل به فرزندآوری در روستاها و مناطق با وضعیت مالی بهتر

این كارشناس در بخش دیگری از تحلیل خود، نگاهی به ارتباط محل سكونت و وضع معیشتی پاسخگویان مایل به فرزندآوری داشت و مبتنی بر پاسخ‌ها نشان داد كه تمایل به فرزندآوری، چه در زمان حال و چه در آینده، در ساكنان روستاها (59.5 درصد) بیش از ساكنان شهرها (53.5 درصد) و مراكز استان‌هاست (51.8 درصد) و همچنین تمایل حال یا آینده فرزندآوری در افراد با وضعیت مالی خوب (57.5 درصد) بیش از افراد با وضعیت مالی متوسط (54.1 درصد) و وضعیت مالی ضعیف (52.4 درصد) است. حاتمی در بخش دیگری از تحلیل خود، تایید كرد كه موانع فرزندآوری، عاملی موثر در كاهش تعداد فرزندان خانواده‌ها بوده چنانكه میانگین تعداد فرزندان دلخواه برای تمام پاسخگویان 3-2 فرزند بوده اما میانگین تعداد فرزندان زنده به دنیا آمده 1.8 فرزند است كه اختلاف 1.4 فرزند، شكافی حاكی از وجود موانع در مسیر تحقق تمایل افراد به داشتن تعداد فرزندان مطلوب می‌شود. این كارشناس همچنین افزود که با توجه به اولویت مسائل اقتصادی و مسكن به عنوان موانع پایه‌ای و شرط لازم در اقدام برای فرزندآوری، احساس ناامنی بابت وضعیت اقتصادی و مسكن، مانعی در تصمیم به فرزندآوری است و این موانع در مقایسه با سایر مولفه‌ها همچون ادامه تحصیل یا تازگی ازدواج باید در اولویت سیاستگذاری دولت‌ها باشد.

کاهش سریع نرخ تولدها در ایران

حاتمی در ادامه تأکید داشت که انگیزه درونی (عاطفی) قوی‌ترین عامل در فرزندآوری است در حالی كه مشوق‌های بیرونی تاثیری در تغییر تصمیم زوجین نخواهد داشت. او گفت که طبق آمارهای رسمی در بازه 13 ساله در فاصله سال‌های 1390 تا پایان 1403، تعداد موالید زنده در كل كشور، از یك میلیون و 382 هزار و 8 تولد (1390) به 979 هزار و 928 تولد زنده (1403) رسیده و روند تولدهای ایران، با سرعتی بیش از پیش‌بینی‌ها رو به كاهش است. او افزود که مجموع موالید سال 1403 حدود 14 درصد كمتر از پیش‌بینی «چشم‌انداز جمعیت جهان 2024» است، به‌طوری‌که این پیش‌بینی جهانی تخمین می‌زد كه تعداد تولدهای ایران تا سال 2050 میلادی به كمتر از یك میلیون نفر نرسد و حالا 25 سال پیش از تحقق این تخمین، تعداد تولدهای ایران به كمتر از یك میلیون نفر رسیده است.

سیاست‌های جمعیتی باید با واقعیت‌های جامعه هماهنگ باشند

رسول صادقی؛ رییس موسسه تحقیقات جمعیت كشور و عضو هیات علمی دانشگاه تهران، در صحبت‌های خود با نگاهی به نتایج این پیمایش ملی گفت: «جمعیت یك موضوع ملی است و جناحی و سیاسی نیست. افزایش جمعیت باید در كنار سیاست‌های مهاجرت و خروج جمعیت جوان از كشور بررسی شود علاوه بر اینكه هر ساله، آمار بالایی از تصادفات منجر به مرگ داریم كه قربانی این تصادفات، جمعیت جوان و نیروی مولد و پتانسیل افزایش جمعیت است.» او ادامه داد: «نگرانی نسبت به وضعیت آینده كشور، در بخش مهاجرت خود را نشان می‌دهد و بنابراین سیاستگذاران باید برای كاهش نگرانی و ناامنی نسبت به وضعیت جامعه اقدام كنند چون با افزایش امید اجتماعی، مهاجرت كم می‌شود و به دنبال آن، نرخ باروری افزایش خواهدیافت. سیاست‌های حمایتی هم باید ثبات داشته باشد چون بی‌ثباتی سیاست‌ها اعتماد عمومی را كاهش می‌دهد. حفظ كیان خانواده باید روح حاكم بر سیاست‌ها باشد در حالی كه اكنون این طور نیست.

قانون جوانی جمعیت و دستاوردهای آن

امیرحسین بانكی‌پور، نماینده اصفهان و از نویسندگان قانون جوانی جمعیت در مجلس، با اشاره به پیام‌های مثبت این پیمایش گفت: «58.4درصد پاسخگویان تمایل به 3 تا 5 فرزند دارند و گرایش به تك‌فرزندی رو به كاهش رفته است، بنابراین در طول سه سال اجرای قانون جوانی جمعیت، گفتمان جمعیت را جا انداخته‌ایم.» او افزود: «سیاست‌های تشویقی به عنوان یكی از 5 عامل اصلی تمایل به فرزندآوری هم تاثیر مثبت داشته چنان‌كه تا امروز و ظرف این 3 سال 84درصد متقاضیان وام ازدواج و فرزند‌آوری، وام‌شان را گرفته‌اند اگرچه كه هنوز بیش از 500 هزار نفر از متقاضیان در صف دریافت وام هستند ولی 2.5 میلیون نفر هم وام‌شان را دریافت كرده‌اند.» بانكی‌پور در تشریح دلیل كاهش نرخ فرزندآوری در فاصله سال‌های 1394 تا 1403 نیز گفت: «آمارها به ما نشان می‌دهد كه تا سال 1394 رشد موالید داشتیم ولی از این سال، آمار ولادت كاهش داشته درحالی كه در این مدت، سیاست‌ها تغییر نكرده و این كاهش، ربطی به قانونگذاری و سیاستگذاری ندارد. دلیل اصلی کاهش، کاهش تعداد زنان در گروه سنی 20 تا 40 سال است، چنان‌كه در فاصله سال‌های 1402 تا 1403 تعداد زنان 20 تا 40 ساله كشور 307 هزار نفر كاسته شده است.»منبع:اعتماد